Phân trùn quế sống và phân trùn quế chín: hiểu đúng trước khi dùng
Trong trao đổi hằng ngày, người dùng thường gọi vật liệu còn tiếp tục phân hủy là phân trùn quế "sống" và vật liệu đã hoàn thiện là phân trùn quế "chín". Đây là cách gọi thông dụng, không phải hai kết luận chất lượng có thể xác định chỉ bằng màu hoặc mùi.
1. Trưởng thành và ổn định là hai khái niệm khác nhau
Tài liệu của Oregon State University giải thích rằng độ trưởng thành mô tả mức phù hợp của compost cho một mục đích sử dụng, còn độ ổn định phản ánh mức vật liệu còn tiếp tục bị phân hủy sinh học. Vật liệu chưa trưởng thành có thể chứa axit hữu cơ dễ bay hơi hoặc amoniac, làm tổn thương cây nhạy cảm.
Do đó, không nên kết luận rằng vật liệu "chín" chỉ vì đã ủ đủ một số tuần cố định. Thời gian phụ thuộc nguyên liệu, nhiệt độ, độ ẩm, thông khí và cách vận hành. Cũng không nên coi tỷ lệ C/N hoặc một quan sát cảm quan đơn lẻ là bằng chứng đầy đủ.
2. Có thể quan sát gì tại chỗ?
Các dấu hiệu sau chỉ giúp sàng lọc ban đầu:
- Nguyên liệu ban đầu đã khó nhận ra hơn.
- Vật liệu tương đối đồng đều và không nóng lên bất thường sau khi đảo.
- Không có mùi chua, mùi thối hoặc mùi amoniac rõ.
- Không còn nhiều thức ăn tươi hoặc các mảng vật liệu đang phân hủy mạnh.
Một vật liệu có màu nâu sẫm và mùi đất vẫn có thể chưa phù hợp cho cây con. Ngược lại, sự xuất hiện của giun không tự chứng minh rằng toàn bộ khối vật liệu đã đạt yêu cầu vệ sinh hay chất lượng.
3. Khi nào cần thử nghiệm?
Nếu vermicompost được dùng trong giá thể gieo hạt, vườn ươm hoặc ở tỷ lệ cao, nên thận trọng hơn vì cây non nhạy với muối hòa tan và các hợp chất chưa ổn định. Các cách đánh giá chuyên môn có thể bao gồm hô hấp, tỷ lệ amoni trên nitrat, axit hữu cơ, phép thử nảy mầm và thử sinh trưởng.
Oregon State University lưu ý rằng phòng thử nghiệm không đo độ trưởng thành bằng một chỉ số duy nhất. Việc phân loại thường dựa trên nhiều phép thử về độ ổn định và nguy cơ gây độc cho cây. Vì thế, câu khẳng định "an toàn cho mọi cây" cần dữ liệu phù hợp với vật liệu và mục đích sử dụng cụ thể.
4. Đọc HLX50 theo hồ sơ nào?
Phụ lục lưu hành của HLX50 công bố tên sản phẩm, mã phân bón, các chỉ tiêu đăng ký, phương thức bón rễ và hạn sử dụng. Tài liệu đó không phải báo cáo về thời gian xử lý nguyên liệu, nhiệt độ quá trình, mầm bệnh hoặc độ trưởng thành của từng lô.
Vì vậy, khi mô tả HLX50 nên dùng đúng thông tin có trong hồ sơ. Không nên suy từ số quyết định lưu hành thành lời khẳng định rằng sản phẩm đã lên men đúng một số tuần, đã tiêu hóa 100% nguyên liệu hoặc phù hợp cho mọi cây mà không cần thử.
5. Cách dùng thận trọng
- Với sản phẩm đóng bao, đọc nhãn và dùng theo đúng nhóm cây, phương thức và liều trên nhãn.
- Với vermicompost tự làm, chờ vật liệu ổn định và thử trên một nhóm cây nhỏ trước.
- Không dùng nước rỉ từ vật liệu chưa xử lý như một loại trà phân mặc định an toàn.
- Nếu dùng cho cây con hoặc làm giá thể, ưu tiên kết quả thử nảy mầm, độ mặn và độ ổn định thay cho cảm quan.